گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران
10.22054/ijer.2026.91676.1463
چکیده
شهرنشینی و تمرکز جمعیت از عوامل مؤثر بر عملکرد اقتصادی و ظرفیتهای توسعهای مناطق به شمار میروند. اگرچه تراکم جمعیت میتواند از طریق افزایش بهرهوری، صرفههای ناشی از تجمع و تقویت تعاملات اقتصادی به رشد منطقهای کمک کند، اما تأثیر آن بر تابآوری اقتصادی تحت تأثیر شرایط نهادی مناطق قرار دارد. هدف این پژوهش بررسی نقش تعدیلگری ناهمگنی نهادی در رابطه میان تراکم جمعیت و تابآوری اقتصادی در استانهای ایران است. ناهمگنی نهادی در سه بعد سطح اطلاعرسانی، درجه صنعتیشدن و میزان بازارمحوری مورد سنجش قرار گرفته است. این مطالعه با استفاده از دادههای پانل ۳۱ استان ایران طی دوره ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۳ و بهکارگیری الگوی رگرسیون پانل با اثرات ثابت (GLS) انجام شده است. همچنین، برای کنترل مسئله درونزایی و بررسی جهت علیت، از آزمون علیت گرنجر پانل و روش متغیر ابزاری (IV) استفاده شده است. نتایج نشان میدهد که تراکم جمعیت اثر مثبت و معناداری بر تابآوری اقتصادی دارد؛ بهگونهای که استانهای دارای تراکم جمعیتی بیشتر، توانایی بالاتری در مواجهه با شوکهای اقتصادی و بازگشت به مسیر رشد از خود نشان میدهند. افزون بر این، اثر مثبت تراکم جمعیت در استانهایی با سطح اطلاعرسانی بالاتر، ساختار صنعتی توسعهیافتهتر و بازارهای کاراتر تقویت میشود که بیانگر نقش مهم شرایط نهادی در شکلدهی تابآوری اقتصادی است. نتایج آزمونهای علیت نیز نشان میدهد که جهت تأثیر عمدتاً از تراکم جمعیت به تابآوری اقتصادی بوده و شواهدی از علیت معکوس مشاهده نمیشود. این یافتهها بر اهمیت مدیریت هوشمند جمعیت و تقویت زیرساختهای نهادی برای ارتقای تابآوری اقتصاد منطقهای تأکید دارند.
گرایی, محبوبه, سیفی پور, رویا, دامن کشیده, مرجان, و محرابیان, آزاده. (1405). بررسی اثر تعدیلگری ناهمگنی نهادی بر رابطه بین تراکم جمعیت و تابآوری اقتصادی در استانهای ایران. (e21800). پژوهشهای اقتصادی ایران, (), e21800 https://doi.org/10.22054/ijer.2026.91676.1463
MLA
گرایی, محبوبه, سیفی پور, رویا, دامن کشیده, مرجان, و محرابیان, آزاده. "بررسی اثر تعدیلگری ناهمگنی نهادی بر رابطه بین تراکم جمعیت و تابآوری اقتصادی در استانهای ایران" .e21800 , پژوهشهای اقتصادی ایران, , 1405, e21800. doi: 10.22054/ijer.2026.91676.1463
HARVARD
گرایی محبوبه, سیفی پور رویا, دامن کشیده مرجان, محرابیان آزاده. (1405). 'بررسی اثر تعدیلگری ناهمگنی نهادی بر رابطه بین تراکم جمعیت و تابآوری اقتصادی در استانهای ایران', پژوهشهای اقتصادی ایران, (), e21800. doi: 10.22054/ijer.2026.91676.1463
CHICAGO
محبوبه گرایی, رویا سیفی پور, مرجان دامن کشیده و آزاده محرابیان, "بررسی اثر تعدیلگری ناهمگنی نهادی بر رابطه بین تراکم جمعیت و تابآوری اقتصادی در استانهای ایران," پژوهشهای اقتصادی ایران, (1405): e21800, doi: 10.22054/ijer.2026.91676.1463
VANCOUVER
گرایی محبوبه, سیفی پور رویا, دامن کشیده مرجان, محرابیان آزاده. بررسی اثر تعدیلگری ناهمگنی نهادی بر رابطه بین تراکم جمعیت و تابآوری اقتصادی در استانهای ایران. پژوهشهای اقتصادی ایران. 1405;():e21800. doi: 10.22054/ijer.2026.91676.1463
