تحلیل واکنش بازار محصولات پتروشیمی و فراورده های نفتی به سیاست سقف قیمت و حذف آن در بازار

نویسنده

استادیار گروه علوم اقتصادی دانشگاه کردستان

چکیده

این مقاله، به بررسی واکنش بازار محصولات پتروشیمی و فراورده­ های نفتی مورد مبادله در بورس کالای ایران به برداشته شدن سقف قیمتی اعمال شده بر این بازار می‌پردازد. تجزیه‌و‌تحلیل اطلاعات موجود نشان می­دهد، با حذف سقف قیمت اعمال شده، از حجم تقاضای بسیاری از محصولات کاسته و بر حجم عرضه محصولات افزوده شده است. به‌طور مشخص، مقدار تقاضای محصولات پلیمری و شیمیایی به ترتیب کاهش شدید 80 و 57 درصدی را نشان می­دهد. علاوه بر این، بررسی­ها حاکی از آن است که سهم معاملات سوداگرانه در بازار کاهش و در عوض سهم معاملات رقابتی (واقعی) افزایش قابل ملاحظه­ای یافته است. مقایسه قیمت­های کشف شده در بورس و قیمت­های بازار آزاد برخی از محصولات نشان می­دهد، بخشی از مصرف‌کنندگان، مواد اولیه خود را با قیمت­های بازار آزاد خریداری کرده­اند. نتایج مدل پنل دیتا بیان‌کننده آن است که حذف سقف قیمت، تأثیر منفی و معناداری بر مازاد تقاضای محصولات پتروشیمی و فراورده­های نفتی داشته، به‌طوری که  مازاد تقاضای بیش از 3 هزار تنی بازار بعد از حذف سقف قیمت به مازاد عرضه 156 تنی تبدیل شده است. حذف این سیاست بیشترین تأثیر را بر گروه پلیمری داشته، به‌گونه‌ای که مازاد تقاضای بالغ بر 76/4 هزار تنی این محصولات به مازاد عرضه 29 تنی تبدیل شده است. به‌طور کلی نتایج این مقاله نشان می­دهد، سیاست سقف قیمت اعمال شده بازار محصولات پتروشیمی و فراورده­های نفتی کاملاً مؤثر و با اثرات اختلال­زای وسیعی همراه بوده است.

کلیدواژه‌ها


ارباب، حمیدرضا (1391)، کلیات علم اقتصاد، چاپ چهارم، تهران: انتشارات نی، 992 صفحه، ترجمة کتاب Principle of Economics، تألیف N. Gregory Mankiw، چاپ پنجم، 2011.
پتروتحلیل، قیمت­های بازار آزاد محصولات پلیمری، آدرس اینترنتی: http://petrotahlil.ir.
سازمان بورس و اوراق بهادار، دستورالعمل پذیرش کالا و اوراق بهادار مبتنی‌بر کالا در بورس کالای ایران، اصلاحیه 10/09/1388.
Box, G. E., & Tiao, G. C. (1975), “Intervention Analysis with Applications to Economic and Environmental Problems”, Journal of the American Statistical Association, Vol. 70, No. 349, April, pp. 70-79.
Coyne, Christopher J. and Rachel L. Coyne, (2015). “The Economics of Price Controls”, in Flaws and Ceilings: Price Controls and the Damage They Cause. C. Coyne & R. Coyne, Eds., London: Institute of Economic Affairs, pp. 7-28.
De Menil, G. (1974), “Aggregate Price Dynamics”, The Review of Economics and Statistics, Vol. 61, No. 1, February, Pp. 129-139.
Feige, E. L., & Pearce, D. K. (1973), “The Wage-Price Control Experiment—Did It Work?”, Challenge, Vol. 16, No. 3, July/August, pp. 40-44.
Friedman, M., & Friedman, R. (1990), Free to Choose: A Personal Statement, Boston: Houghton Mifflin Harcourt.
Friedman, M., & Stigler, G. J. (1946), Roofs Or Ceilings?: The Current Housing Problem, Irvington-On-Hudson, NY: Foundation for Economic Education.
Galbraith, J.K (2008), “Price Control”, in the New Palgrave Dictionary of Economics. (2ed). Steven N. Durlauf and Lawrence E. Blume, Eds., Palgrave Macmillan. 
Glaeser, E. L., & Luttmer, E. F. (2003), “The Misallocation of Housing under Rent Control”, American Economic Review, Vol. 93, No. 4, September, pp 1027-1046.
Gordon, R. J. (1973), “The Response of Wages and Prices to the First Two Years of Controls”, Brookings Papers on Economic Activity, Vol. 1973, No. 3, pp. 765-779.
Hayek, F. A. (1945), “The Use of Knowledge in Society”, American Economic Review, Vol. 35, No. 24, September, pp. 519-530.
Laguerodie, S., & Vergara, F. (2008), “The Theory of Price Controls: John Kenneth Galbraith's Contribution”, Review of Political Economy, Vol. 20, No. 4, September, pp. 569-593.
Nordhaus, W. D. (1975), “The Political Business Cycle”, The Review of Economic Studies, Vol. 42, No. 2, April, pp. 169-190.
Sen, A., Clemente, A., & Jonker, L. (2011). “Retail Gasoline Price Ceilings and Regulatory Capture: Evidence from Canada”, American Law and Economics Review, Vol. 13, No. 2, September, pp. 532-564.
Wooldridge, J. M. (2012). Introductory Econometrics: A Modern Approach (5rd Ed). South-Western, Cengage Learning.